Cumhuriyet tarihinin çok tartışılan süreçlerinden biri olan Köy Enstitülerine odaklanan, İstanbul Araştırmaları Enstitüsü’nün İsmail Hakkı Tonguç Belgeliği Vakfı işbirliğiyle hazırladığı Düşünen Tohum, Konuşan Toprak: Cumhuriyet’in Köy Enstitüleri 1940-1954 sergisi, arşiv belgeleri, fotoğraflar, kişisel eşyalar ve tanıklıklarla önemli bir döneme ışık tutuyor. Sergi kapsamında Pera Film, Ahmet Soner’in hazırladığı altı belgesel filmi sunuyor.
Sergi ve film gösterimleri 20 Nisan-28 Haziran 2012 tarihleri arasında Pera Müzesi’nde olacak. Programda Ahmet Soner yönetiminde 2000-2008 yılları arasında çekilen 60 Yıl Sonra Geriye Kalanlar, Çifteler Köy Enstitüsü, Kızılçullu Köy Enstitüsü, Göçebe Enstitü Kepirtepe, Cılavuz Köy Enstitüsü, Savaştepe Köy Enstitüsü belgeselleri izlenebilecek. Detaylı bilgi ve gösterim tarihleri şöyle:
60 Yıl Sonra Geriye Kalanlar
20 Nisan Cuma, 5 Haziran Salı
2000-2004 yılları arasında çekilen ve 21 Köy Enstitüsü’nden görüntülerin yer aldığı belgeselde enstitülü 23 öğretmenin kısa röportajları da yer almaktadır. 44 dakikadır.
Çifteler Köy Enstitüsü
27 Nisan Cuma, 7 Haziran Perşembe
2000-2006 yıllarında çekilen 105 dakikalık belgesel, 1936 yılında, Mahmudiye Köyü'nde eğitim kursu olarak açılan okula ertesi yıl Hamidiye Köyü'nde inşa edilen binaların eklenmesiyle kurulan öğretmen okulunu anlatıyor. 1940 yılında çıkan bir yasayla "Çifteler" adıyla ilk köy enstitüsü olarak faaliyet gösteren okul, 13 yıl içinde 51’i kadın, 1248’i erkek olmak üzere 1299 öğretmen yetiştirdi.
Kızılçullu Köy Enstitüsü
3 Mayıs Perşembe, 14 Haziran Perşembe
1937’de İzmir, Manisa, Aydın ve Muğla illerinden seçilen öğrencilerle “Köy Öğretmen Okulu” olarak İzmir Amerikan Koleji’nde başlayan eğitim, 1940 yılında “Köy Enstitüsü” olarak sürdürülmüş; ilk mezun olanların tümü Hasanoğlan Yüksek Köy Enstitüsü’ne gönderilmiştir. 1950’den sonra karma eğitime son verilmiş, kız öğrenciler Kızılçullu’da toplanmıştır. O tarihe kadar yaklaşık 1300 öğretmen, sağlık memuru ve ebe mezun edilmiştir. 95 dakikalık belgesel 2000-2007 yılları arasında hazırlandı.
Göçebe Enstitü Kepirtepe
10 Mayıs Perşembe, 19 Haziran Salı
1937 yılında Edirne-Karaağaç’da Eğitmen Kursu ve Trakya Köy Öğretmen Okulu açılır. Okul ve Kurs önce Alpullu’ya, daha sonra Lüleburgaz’a nakledilir. Okulun Kepirtepe’ye kurulmasına karar verilmesiyle birlikte binalar yükselmeye başlar. 17 Nisan 1940’da Kepirtepe Köy Enstitüsü olan okulun öğrencileri, bir yıl sonra Trakya’nın güvenlik nedeniyle boşaltılması yüzünden Ankara’nın Hasanoğlan köyüne göçerler. Dokuz ay sonra yeniden Kepirtepe’ye dönülür. Enstitülerin kapatılmasına kadar geçen süre içinde Kepirtepe’den 709 öğretmen mezun edilmiştir. 61 dakikalık belgesel 2000-2004 yılları arasında çekildi.
Cılavuz Köy Enstitüsü
17 Mayıs Perşembe, 21 Haziran Perşembe
1937’de Kars’ın Susuz ilçesindeki Ruslardan kalma kışlada açılan Eğitmen Kursu, 1940 yılında Köy Enstitüsü olarak sürdürülmüş; Kars, Ağrı, Erzurum ve Artvin’den seçilen öğretmen adayları dört yıl sonra kendi köylerine gönderilmiştir. Kapatılana kadar dokuz yüzü aşkın öğretmen mezun edilmiştir. Daha sonra Cılavuz’a, Köy Enstitülerinin kapatılması için var gücüyle çalışan Kazım Karabekir’in adı verilmiştir. 2000-2008 yıllarında çekilen belgesel 75 dakika.
Savaştepe Köy Enstitüsü
22 Mayıs Salı, 28 Haziran Perşembe
1940 yılında Balıkesir’in Savaştepe beldesinde kurulan Köy Enstitüsü önce Eğitmen Kursu olarak eğitime başlamış, daha sonra Balıkesir köylerinden seçilen kırk öğrenci ile etkinliğini sürdürmüş, 12 yıl içinde 141 kadın, 1030 erkek öğretmen yetiştirmiştir. 90 dakikalık belgesel çalışması 2000-2005 yılları arasında yapıldı.
Tüm gösterimler saat 18.30’da.